Welke ambtenaar is de helikopterpiloot?

De praktijk van alle dag. De helft van de collega’s is op vakantie. Desondanks moeten nu de laatste onderdelen van de begroting worden rondgebreid. Druk, druk, druk! Er moet fors bezuinigd worden. Daar weer bovenop zijn er wetswijzigingen die eraan komen (WWB, WMO, decentralisatie Jeugdzorg). Ondertussen is er natuurlijk ook de business-as-usual. Nog een notaatje dat af moet, wat brieven beantwoorden, afstemmen met een collega die net terug is van vakantie, etc.

Het meest logische is dat in alle hectiek de zaken worden afgehandeld in de volgorde waarin ze zich aandienen of anders toch in de volgorde waarin de deadlines zich aandienen. Zeker in deze tijd waarin vaak het ambtelijk apparaat moet inkrimpen en de inhuur van externen uit den boze is, is het dus buffelen om het hoofd boven water te houden.

De vraag is alleen, als er zoveel tegelijk aan de hand is, volstaat dan een reguliere werkwijze? Als kaasschaven niet meer helpt, de spelregels veranderen en de capaciteit overal afneemt, wie is dan in staat om de dagelijkse werkelijkheid te ontstijgen en op metaniveau verbanden te leggen? Wie ontstijgt de materie om op zoek te gaan naar de synergie-effecten? Wie neemt de tijd om de revolutionaire veranderingen te bedenken, waardoor er echt anders gewerkt kan gaan worden?

Volgens mij ligt daar de uitdaging! Welke ambtenaar is in staat om ondanks alle drukte en chaos, een helikopterview aan te nemen. Welke ambtenaar is de helikopterpiloot?

Gemeenten denken niet economisch na over wijkeconomie

Onlangs verscheen het rapport ‘Doorzetten en loslaten’ van de landelijke Visitatiecommissie Wijkaanpak. Deze commissie heeft de aanpak in een aantal achterstandswijken onder de loep genomen en verbetervoorstellen gedaan. Eén van de aanbevelingen is dat wijkeconomie onvoldoende wordt ingezet. Voor zover er aan wijkeconomie gedaan wordt, zijn dat vooral ad hoc subsidieprojecten, maar aan een economische visie ontbreekt het.
Zelf heb ik het ook meegemaakt dat bij een gemeente bedacht werd dat de lokale economie wel gestimuleerd kon worden door bepaalde bedrijvigheid te subsidiëren. Daarbij werd onvoldoende de vraag gesteld waarom de bedrijvigheid er zonder subsidie niet was? Waarom de markt er niet zelf in voorzag? Hoe het in de toekomst zou moeten draaien zonder subsidie? Als die vragen niet goed beantwoord zijn en er geen duidelijke business case onder ligt, wordt het project een bodemloze put.
Waar het om gaat bij een visie op wijkeconomie is te kijken hoe en waar er waarde gecreëerd kan worden in een wijk en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Op basis daarvan kan dan een terugverdienmodel gemaakt worden en kan gekeken worden wie de belanghebbenden zouden zijn die mee kunnen doen. De gemeente moet zich dan richten op het creëren van de randvoorwaarden en het inzichtelijk maken naar de toegevoegde waarde die gerealiseerd kan worden en het bijeen brengen van de partijen. Het is een hele opgave, maar als het goed is verdient het zichzelf terug. Dat is een heel ander beleid voor wijkeconomie dan het zoveelste ad hoc subsidieprojectje.

Nu koffietijd voor gemeenten en zorg

Hoewel het komkommertijd is, vind ik dat het nu vooral koffietijd is voor beleidsmedewerkers van gemeenten en zorginstellingen. Koffietijd, om bij elkaar te gaan zitten en met de benen op tafel te bespreken wat de veranderingen zijn die eraan staan te komen. Ofschoon het misschien nog niet 100% in kannen en kruiken is, wordt straks een deel van de AWBZ overgeheveld naar de WMO. Dagbesteding, waar zorginstellingen nu een rekening voor kunnen indienen bij de volksverzekering, zal straks via gemeenten worden ingekocht.
Zoals het er naar uit ziet, zal dit net als de huishoudelijke hulp door de gemeenten worden aanbesteed. De vraag is nu natuurlijk hoe dat straks allemaal handen en voeten gaat krijgen. Om de verandering goed vorm te geven, lijkt het mij van groot belang dat gemeenten en zorginstellingen zich nu (deze zomer) verdiepen in elkaars achtergrond. Om een goed bestek en een goede selectie te kunnen maken is het van belang om het proces van de zorgverleners goed te snappen. Om een kansrijke propositie te kunnen doen helpt het als er inzicht is in de werkwijze van een gemeente. Het is van belang om elkaars taal te spreken. Hoe eenvoudig dat misschien lijkt, vanzelfsprekend is het niet.
Vanaf het moment dat duidelijk is hoe alles gaat worden zal weldra formeel gestart moeten worden met alle voorbereidingen. Zodra een aanbestedingstraject gaat lopen, komen gemeente en zorginstelling in andere een verhouding ten opzichte van elkaar. Het wordt dan lastiger om zo maar van alles uit te wisselen (een gemeente mag geen van de potentiële aanbieders bevoordelen). Het gedrag wordt dan strategischer en minder open.
Volgens mij moet de komkommertijd dus benut worden om informeel eens bij elkaar te gaan buurten. Het is nu koffietijd!

Wat staat er nog meer in het bestuursakkoord?

Vorige week sloten het kabinet, de provincies, de gemeenten en de waterschappen een bestuursakkoord. Het moet nog door de achterbannen worden goedgekeurd, maar het onderhandelingsakkoord is gereed. Via de media kregen we te horen dat er harde noten in worden gekraakt over de sociale werkvoorziening (er komt een nieuwe Wet Werken Naar Vermogen). Ook viel er te lezen dat kleine gemeenten het heel zwaar zullen krijgen omdat ze er taken bij krijgen die ze niet aankunnen. Grote gemeenten mogen zich evenmin rijk rekenen, want zij krijgen taken doorgeschoven die met minder geld moeten worden gedaan dan het rijk dat deed. Bij nadere lezing staat er echter nog veel meer in het akkoord. Hierbij een willekeurige opsomming van enkele andere punten die mij opvallen.
- Decentraal wat kan, centraal wat moet.
- Het verhogen van de efficiëntie door het vergroten van de arbeidsproductiviteit (volgens mij werkt dit juist andersom).
- Het Rijk en medeoverheden verminderen met ingang van 2012 de administratieve lasten voor burgers en bedrijven met minstens 5% per jaar.
- De normeringssystematiek “trap-op-trap-af” wordt met ingang van 2012 weer hersteld. Dit betekent dat de omvang van de bedragen die lagere overheden ontvangen van het Rijk, gekoppeld worden aan de omvang van de Rijksuitgaven. Als het Rijk meer uitgeeft, stijgt het gemeentefonds en als het Rijk minder uitgeeft, daalt het gemeentefonds. Medeoverheden delen zo evenredig mee in de ontwikkelingen die zich voordoen in de Rijksbegroting.
- Lagere overheden zetten in op beperking van de (kosten)stijging en niet op het verhoging van de opbrengsten van lokale belastingen.
- Het Rijk zet in op afschaffing van de verpakkingsbelasting.
- De begeleiding van mensen met een beperking wordt geschrapt uit de AWBZ en komt onder de WMO te vallen. Het moet dus op een andere wijze gefinancierd en aangestuurd gaan worden.
- Art. 3.4 WMO wordt aangescherpt. Gemeenten moeten hun beleidsplan concreter maker.
- Art. 9 WMO wordt verbeterd. Het Rijk ziet af van verticaal toezicht.
- De bestrijding van muskusratten wordt overgedragen van provincies aan waterschappen en levert 19 miljoen euro op.